اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى
إجراءات دعواى مدنى
از ديدگاه فـقـه و قـانـون
مؤلف : محمد ظريف علم (ستانکزي)
کابل ١٣٩٣ هـ ش
انتشارات رسالت
آدرس: کابل شهرنو: چهار راهى انصارى، نبش سرک اول کلوله پشته
شماره هاى تماس: ٠٧٠٠٥٩٠٥٤٥ ـ 0777590545ـ ٠٧٩٧٥٩٠٥٤٥ـ ٠٢٠٢٢٠٣٣٥٩
شناسنامۀ کتاب
نام کتاب: اجراءات دعواى مدني از دیدگاۀ فقه و قانون مؤلف: محمد ظريف علم (ستانکزي) ناشر: انتشارات رسالت ـ کابل Email: hamidrasalat@yahoo.com صفحه آرايي و ديزاين: بخش کمپوز مطبعه الفاروق چاپ: مطبعه الفاروق
E-mail:farooqprinting2013 @gmail.com شمارگان: 1000 نسخه نوبت چاپ: اول - سال ــ1393 هـ ش بها:
همۀ حقوق چاپ و نشر محفوظ به ناشر است
پیشگفتار:
پوهنځی های شرعیات و حقوق پوهنتونهای افغانستان برای نهادهای بسیار مهم تطبیق عدالت همانا نهادهای عدلی و قضائی منسوبین مسلکی دارای فهم حقوقی و فقهی تربیه مینمایند:
مسلک قضاء و دیگر مسلکها که با قضاء ارتباط دارند مانند څارنوالی کارمندان وزارت عدلیه در عرصۀ تقنین (قانون گذاری) قضایای دولت، ریاست های حقوق، مساعدین حقوقی و بخش وکالت دفاع بیشترین فارغین پوهنځی های شرعیات و حقوق پوهنتون های افغانستان را در خود جا داده اند و از همین فارغین منحیث کارمندان مسلکی در تامین عدالت استفاده مینمایند.
اجراءات دعوای مدنی یکی از مباحث عمده در علم قضاء محسوب میگردد و توسط این علم قضایای مدنی بنزد محاکم طرح و اقامه میگردد، اصحاب دعوی طبق اصول و قواعدیکه قوانین افغانستان بر مبنی نظریات و آراء فقهاء، دعوی خویش را در نزد محاکم پیگیری میکنند.
انسان منحیث موجود اجتماعی الطبع علاقه دارد تا باهم یکجا زیست نمایند و این زیست باهم در جامعه باعث نقض و تعدی بالای حقوق همنوع اش میگردد.
بخاطر تنظیم روابط اجتماعی قواعد را شارع برای پیامبران خویش نازل نموده است تا توسط این قواعد تنظیم روابط اجتماعی استقرار و عدالت تامین گردد. (عدالت ) اصطلاح است که در همه ادوار زندگی بشری برای احترام به حقوق انسانها بکار رفته است و ضد ظلم و استبداد میباشد.
زمانیکه جهان را جهل بربریت و نادانی تحت ظلمت سیاهی خود پوشانیده بود پیامبری برای نجات بشریت از جانب خالق بی نیاز فرستاده شد و این پیامبر (محمد صلی الله علیه وسلم ) توسط ارشادات الهی جهانیان را به دین مقدس اسلام دعوت و از بربریت و ظلمت نجات داد.
عدالت را توسط دین خود پایدار ساخت و به امتیان خود توصیه نمود تا در تامین عدالت و جلوگیری از ظلم و استبداد سعی جدی مبذول دارند. در مورد الله تبارک و تعالی خطاب به مسلمانان چنین ارشاد میفرماید:
}يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُونُواْ قَوَّامِينَ لِلّهِ شُهَدَاء بِالْقِسْطِ وَلاَ يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلاَّ تَعْدِلُواْ اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ للتَّقْوَى وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}(سورة المائدة/8)
ترجمه:ای کسانی که ایمان آوردهاید، همواره برای خدا قیام کنید، و از روی عدالت، گواهی دهید دشمنی با جمعیتی، شما را به گناه و ترک عدالت نکشاند عدالت کنید، که به پرهیزگاری نزدیکتر است و از (معصیت) خدا بپرهیزید، که از آنچه انجام میدهید، با خبر است.
سیستم های حقوقی معاصر در کشورهای جهان متفاوت در محاکم مرعی الاجراء میباشد از جمله سیستم های حقوقی (اسلام، رومن ژرمنیک، کاملا " سیستم تعاملی" ، هندو چین و ....) سیستم حقوقی اسلام هم در جنب دیگر سیستم های حقوقی متذکره جهان، پیروان بیشتر دارد و درعرصه قضائی از این سیستم کامل نیز کشورهای اسلامی و حتی کشورهای غیر اسلامی جهان پیروی مینماید.
افغانستان کشور اسلامی میباشد سیستم حقوقی افغانستان گرفته شده از شریعت اسلامی است که در لابلای این کتاب اشارات خواهیم داشت روی همین علت کتاب خود را تحت عنوان (اجراءات دعوای مدنی از دیدگاه فقه و قانون ) انتخاب نمودیم. با ترتیب و تالیف این کتاب میخواهم تا در گوشه تامین عدالت در جامعه افغانی خدمت نموده باشم و از خداوند لایزال خواهان توفیق استم و از جانبی هم خوانندگان محترم و حقوقدانان معزز خلا و نواقص را که در این کتاب مشاهده مینمایند از خطا بشری بنده محسوب نموده در اصلاح آن با من همکاری نمایند تا اجر آنرا الله متعال برایشان اهداء نماید.
با احترام
محمد ظریف علم (ستانکزی)
فهرست مطالب
مقدمه
1. اهمیت موضوع:
2 . سبب انتخاب موضوع:
3 . اهداف تحقیق:
4 . پیشینه تاریخی:
5 . روش تحقیق:
فصل اول.
عمومیات.
مبحث اول : مفهوم اجراءات دعوای مدنی:
مطلب اول : اجراءات :
مطلب دوم : دعوی:
مطلب سوم : مدنی:
مبحث دوم : منابع اجراءات دعوای مدنی در افغانستان:
مطلب اول : شریعت اسلامی (فقه مرافعات) منحيث مبني اجراءات دعواي مدني:
مطلب دوم : قوانین موضوعه افغانستان منحيث مبني اجراءات دعواي مدني:
الف) قانون اساسی:
ب) قوانین فرعی:
مطلب سوم : رویۀ قضائی منحيث مبني اجراءات دعواي مدني :
فصل دوم دعوي
مبحث اول : مقدمات دعوی :
استدعا:
مطلب اول: تعریف استدعا:
مطلب دوم : مراجع تقدیم استدعا:
مطلب سوم : محتوی استدعا:
مطلب چهارم :اعتراضات ابتدائی:
مطلب پنجم : موارد اعتراضات ابتدائی:
مورد اول : عدم صلاحیت رسیدگی قضیه از طرف محکمه:
مورد دوم : فقدان صلاحیت و اهلیت مدعی و مدعی علیه :
مورد سوم : متوجه نبودن ادعا مندرج عریضه بر مدعی علیه :
مورد چهارم : صدور حکم قضائی قبلی در موضوع بین عارض و معروض علیه:
مورد پنجم : عدم ذوالیدی مدعی علیه متکی براسناد مثبته در مدعی بهای غیر منقول :
مورد ششم : ارتباط قضیه با دعوی ایکه در محکمه دایر است :
مورد هفتم : دایر بودن قضیه مندرج عریضه در محکمه دیگر :
مورد هشتم : تحت مرور زمان بودن قضیه مورد دعوی:
مطلب پنجم : رسیدگی به موارد اعتراضات ابتدائی:
مبحث دوم : دعـوی :
مطلب اول:تعریف دعوی:
مطلب دوم :ارکان دعوی:
مطلب سوم : شروط دعوی:
جزء اول : شروط عمومی دعوی:
اولاً: شرط که به مدعی و مدعی علیه مربوط است:
عقل و بلوغ مدعی و مدعی علیه :
اهلیت و انواع آن :
اول : اهلیت وجوب :
دوم : اهلیت اداء:
عوارض اهلیت و انواع آن:
اول: عوارض سماوی :
دوم : عوارض مکتسبه :
ثانیاً : شروط که خاص به مدعی مربوط است:
شرط اول : معلوم بودن مدعی علیه :
شرط دوم:حاضر بودن خصم در مجلس قضاء :
شرط سوم: امکان اثبات حکم بالای مدعی علیه باشد:
شرط چهارم :در دعوی تناقض نباشد:
الف) تناقض در دعوی:
ب) تناقض در کلام:
موارد رفع تناقض در دعوی:
تناقض در نیابت:
ثالثاً: شروط که مربوط به مدعی به است:
شرط اول: معلوم بودن مدعی به :
شرط دوم : دعوی احتمال اثبات را داشته باشد:
الف) محال عقلی:
ب) محال عادتی:
شرط سوم :دعوی در مجلس قضاء باشد:
جزء دوم : شروط خصوصی دعوی:
شروط اختصاصی صحت دعوی عقار (اموال غیر منقول):
مطلب چهارم : اجزاء صورت دعوی مدنی و نمونه های آن:
الف) اجزاء صورت دعوی مدنی:
جزء اول : عنوان :
جزء دوم : مقدمه :
جزء سوم : تحدید،تعین نوع و جنس مدعا بها :
جزء سوم : تفصیل دعوی:
جزء چهارم : دلایل اثبات دعوی:
جزء پنجم : تقاضاء از محکمه :
تصحیح دعوی:
ب) نمونه های از انواع صورت دعوی مدنی:
مبحث دوم : کیفیت دعوی بالای مدعی علیه غایب:
مطلب اول: دیدگاۀ فقه:
مطلب دوم : دیدگاه قانون:
مبحث سوم :انواع دعوی به اعتبار صحت:
مطلب اول : دعوای صحیح:
مطلب دوم :دعوای فاسد:
مطلب سوم : دعوای باطل:
فصل سوم وسايل ثبوت و اسباب حکم در دعاوي مدني
مبحث اول :اقـرار:
مطللب اول : تعریف اقرار:
مطلب دوم : حجیت اقرار:
مطلب سوم : ارکان اقرار:
مطلب چهارم :شروط اقرار:
الف) شروط مقر:
شرط اول: معلوم بودن مقر له:
شرط دوم: عقل:
شرط سوم : بلوغ:
شرط چهارم: اختیار در اقرار:
شرط پنجم: عدم تهمت:
ب)شروط مقر له :
شرط اول: مقر له باید مجهول نباشد:
شرط دوم : مقر له اهلیت استحقاق مقربه را حساً و شرعاً داشته باشد:
شرط سوم : تکذیب نکند مقر له، مقر را در اقرار اش:
مطلب پنجم : حکم اقرار:
مبحث دوم : بـیـنـه:
مطلب اول : اسناد:
مطلب دوم :شهادت:
الف) تعریف شهادت:
ب)مشروعیت شهادت:
ج)ارکان شهادت:
هـ ( شروط شهادت:
نصاب شـهادت:
نمونه طریقه شهادت دعوی غصب در محاکم
مطلب سوم : قـراین:
تعریف قرینه:
حکم قرینه :
اقسام قرینه:
مبحث سوم : یمین(سوگند) یا نکول:
مطلب اول : یمین (سوگند):
تعریف یمین :
شروط یمین (سوگند):
انواع یمین (سوگند ):
الف) سوگند قاطع :
ب) سوگند متمم :
الفاظ سـوگند:
حکم یمین (سوگند):
مطلب دوم : نکول:
فصل چهارم دفــاعيه مدني
مبحث اول :تعریف دفاعیه:
مبحث دوم: انواع دفع :
مطلب اول: دفع:
مطلب دوم: دفع الدفع :
مطلب سوم: دفع قبل از حکم:
مطلب چهارم: دفع بعد از حکم:
مطلب پنجم: دفع صحیح:
فصل پنجم چگونگي رسيدگي دعوي در محاکم افغانستان
مبحث اول :رسیدگی مقدماتی دعوی مدنی:
مطلب اول: رغبت طرفین به اصلاح:
مطلب دوم : رسیدگی ابتدائی دعوی مدنی:
مطلب سوم: مدتی رسیدگی قضیه مدنی:
مطلب چهارم : تفکیک مدعی از مدعی علیه:
دو مثال از شهادت ذوالیدی:
مبحث دوم:نحوه تدویر جلسات قضائی:
مبحث سوم : تصمیم قضائی:
مطلب اول : قرار قضائی:
نمونۀ قرار قضائی طبق مطالب متذکره :
مطلب دوم : فیصله قضائی:
مبحث چهارم: اعتراض بالای فیصله و قرار، اجزاء و موارد آن :
مطلب اول : اعتراض بالای فیصله و قرار محکمه:
نمونه پارچه ابلاغ :
مطلب دوم: مطالب اعتراض:
نمونه صورت اعتراض بالای فیصله محکمه ابتدائیه:
نمونه صورت اعتراض بالای فیصله محکمه استیناف:
نمونه صورت دفع اعتراض...
مبحث چهارم: صلاحیت های محاکم فوقانی بالای فیصله و قرار های محاکم تحتانی:
مطلب اول: موارد رسیدگی:
مطلب دوم: نمونه های قرار های نشر شده ستره محکمه در مورد ابرام (تائید) و نقض:
نمونه اول : صدور قرار ابرام فیصله از جانب ستره محکمه :
نمونه دوم: صدور قرار نقض فیصله از جانب ستره محکمه :
مبحث پنجم:مرحله تجدید نظر بالای فیصله ها و قرار های محاکم:
مطلب اول: موارد تجدید نظر:
مطلب دوم: میعاد تجدید نظر:
مطلب سوم: کمیسیون تجدید نظر:
مطلب چهارم:اجراءات مربوط به تجدید نظر:
فصل ششم مکان دعوى
مبحث اول عمومیات:
مطلب اول: تعریف قضاء:
١ - تعریف فقهی قضاء:
٢ - تعریف قانونی قضاء:
مطلب دوم: مشروعیت قضاء:
١ - مشروعیت از دیدگاه اسلام:
٢- مشروعیت از دیدگاه قانون:
مبحث اول: ارکان قضاء:
مطلب اول: قاضی:
مطلب دوم : مقضی به:
مطلب سوم: مقضی له :
مطلب چهارم: مقضی فیه:
مطلب پنجم : مقضی علیه:
مطلب ششم: حکـم:
مبحث دوم:انواع قضاء:
مطلب اول: انواع قضاء و محاکم از دیدگاهی فقهی:
مطلب دوم: انواع، ترکیب و تشکیل محاکم در افغانستان:
- تشکیلات محاکم ابتدائیه:
- تشکیلات محاکم استیناف:
دیوانهای ستره محکمه :
نتيجه گیری:
فهرست آيات قرانى.
فهرست احاديث پيغمبر صلي الله عليه وسلم
فهرست مآخـذ
ضمیمه شماره (1) نامه عمر رضی الله تعالی عنه
ضمیمه شماره (2) تعلیمات نامه تزکیه شهود:
ضمیمه شماره (3)تعلیمات نامه تحریر وثایق:
ضمیمه شماره (4) تعلیمات نامه اشباه وثایق:
ضمیمه شماره (5) قانون اصول محاکمات مدنی بحث اهل خبره:
اسم: دکتور محمد ظریف علم ( ستانکزی)