قواعد علم میراث
السراجی فی المیراث
از تصنیفات شیخ سراج محمد بن عبدالرشید السجاوندي الحنفي رحمه الله
ترجمه بزبان دری مقارنه با قانون مدنی افغانستان با تحلیل و توضیح مسایل
مؤلف: دکتور محمد ظریف علم ( ستانکزی)
انتشارات حامد رسالت آدرس:
کابل- چهارراهی انصاری- نبش سرک اول کلوله پشته آدرس دوم: کابل- دهمزنگ - مرکز کتابفروشان کابل شمارههای تماس: ۰۷۷۷۵۹۰۵۴۵/ ۰۷۰۰۵۹۰۵۴۵ آدرس الکترونیکی:hamidrasalat@yahoo.com / همه حقوق چاپ و نشر محفوظ به ناشر است
این کتاب با فهرست مطالب ذیل اقبال چاپ یافته است:
پیشگفتار:
در مورد مؤلف کتاب سراجی فی المیراث
تمهید تعریف:
الف) تعریف فقهی علم میراث:
ب) تعریف قانون مدنی علم میراث: علاقۀ علم میراث با فقه:
1-ذوی الفروض:
4-عصبه:
5- ذوی الارحام:
6- وراث:
7- مورث
8- متروکه:
9- اسباب میراث :
10- شروط میراث:
11- رد:
12- عول:
13- تخارج:
14- حجب:
حقوق متعلق به ترکه میت
حقوق متعلق به ترکه در قانون مدنی افغانستان:
ترتیب تقسیم ترکه
ترتیب و تقسیم ترکۀ در قانون مدنی افغانستان:
فصل: در مورد موانع میراث
موانع میراث در قانون مدنی افغانستان
اولا: برده بودن: ثانیاً: قتل:
الف) دیدگاهی مذهب حنفی:
ب) دیدگاهی مذهب مالکی:
ج) دیدگاهی مذهب شافعی:
د) دیدگاهی مذهب حنبلی: نتیجه:
هـ) موقف قانون مدنی افغانستان:
ثالثاً: اختلاف دین: الف)دیدگاهی مذهب مالکی:
ب) دیدگاهی مذهب حنفی، شافعی و حنابله:
ج) قانون مدنی افغانستان:
رابعاً: اختلاف دار:
باب در بیان شناخت اسهام و مستحقین آنها
اسهام صاحبان فرض در قانون مدنی :
احوال پدر احوال پدر در قانون مدنی :
1- مستحق فرض مطلق میگردد:
صورت مسئله استحقاق فرض مطلق سدس (1/6):
توضیح مسئله:
2- پدر مستحق فرض سدس(1/6)
صورت مسئله استحقاق فرض با عصبه بودن پدر:
توضیح مسئله:
3- پدر عصبه محض میگردد در حالت که متوفی ولد و ولد پسر نداشته باشد:
صورت مسئله استحقاق عصبه محض:
توضیح مسئله:
احوال جد صحیح ( پدر کلان پدری)
احوال جد صحیح ( پدر کلان پدری) در قانون مدنی:
1- صاحب فرض میباشد:
2- صاحب فرض میباشد و عصبه میگردد:
3- عصبه محض میگردد:
4- محروم میگردد:
احوال اولاد مادر:
1- مستحق سدس میگردد
2- مستحق ثلث میگردد
3- محروم میگردند
احوال اولاد مادر، در قانون مدنی:
1- مستحق سدس 1/6 میگردند
2-مستحق ثلث 1/2
صورت مسئله استحقاق سدس (1/6):
توضیح مسئله:
صورت مسئله استحقاق ثلث (1/3):
توضیح مسئله:
احوال زوج
1- مستحق نصف میگردد
2- مستحق ربع میگردد احوال زوج در قانون مدنی:
1- نصف (1/2) میراث:
2- ربع (1/4) میراث
صورت مسئله استحقاق نصف (1/2):
توضیح مسئله:
صورت مسئله استحقاق ربع (1/4):
توضیح مسئله:
احوال زوجه ها
1- مستحق ربع میگردد
2- مستحق ثمن میگردد
احوال زوجه در قانون مدنی:
1- مستحق سهم ربع (1/4) میگردد
2- مستحق سهم ثمن (1/8) میگردد
صورت مسئله استحقاق ربع (1/4):
توضیح مسئله:
صورت مسئله سهم ثمن (1/8):
توضیح مسئله:
احوال دختران صلبی
1- مستحق نصف میگردد
2- مستحق ثلثان میگردد
3- عصبه میگردد
احوال دختر صلبی در قانون مدنی:
1- مستحق سهم نصف (1/2) میگردد
2- مستحق سهم ثلثان (2/3) میگردد
3- عصبه میگردند
صورت مسئله سهم نصف (1/2):
توضیح مسئله:
صورت مسئله سهم ثلثان (2/3):
توضیح مسئله:
1-صورت مسئلۀ عصوبیت به غیر:
توضیح مسئله:
احوال دختران پسر
1- مستحق نصف میگردد
2- مستحق ثلثان میگردد
3- مستحق سدس میگردد
4- محروم میگردد
صورت مسئلۀ دختران پسر احوال دختران پسر در قانون مدنی:
1- مستحق سهم نصف (1/2) میگردد
2- مستحق ثلثان (2/3) میگردد
3- مستحق سدس (1/6) میگردد
4- محروم میگردد
5- عصبه میگردد
صورت مسئله استحقاق نصف (1/2):
توضیح مسئله:
صورت مسئله استحقاق ثلثان (2/3):
توضیح مسئله:
صورت مسئلۀ استحقاق سدس (1/6):
توضیح مسئله:
صورت مسئله عصبه شدن:
توضیح مسئله:
احوال خواهران از یک پدر و مادر
1- مستحق نصف میگردد
2- مستحق ثلثان میگردد
3- عصبه میگردد
احوال خواهران از یک پدر و مادر در قانون مدنی:
1- نصف (1/2) را مستحق میگردد
2- ثلثان (2/3) را مستحق میگردد
3- عصبه میگردند صورت مسئله نصف(1/2):
توضیح مسئله:
صورت مسئله ثلثان (2/3):
توضیح مسئله:
صورت مسئلۀ عصبه شدن با برادران عینی:
توضیح مسئله:
صورت مسئله عصبه شدن با دختران یا دختران پسر:
توضیح مسئله:
احوال خواهران پدری
1- مستحق نصف میگردد
2- مستحق ثلثان میگردد
3- مستحق سدس میگردد
4- عصبه میگردد احوال خواهران پدری در قانون مدنی:
صورت مسئله نصف(1/2):
توضیح مسئله:
صورت مسئله ثلثان (2/3):
توضیح مسئله:
صورت مسئلۀ مستحق سدس (1/6) با خواهر عینی:
توضیح مسئله:
صورت مسئله عصبه با دختران یا دختران پسر:
توضیح مسئله:
احوال مادر
1- مستحق سدس میگردد
2- مستحق تمام ثلث میگردد
3- مستحق ثلث باقی مانده میگردد
احوال مادر در قانون مدنی:
1- سدس (1/6) را مستحق میگردد
2- ثلث (1/3) تمام ترکه را مستحق میگردد
3- ثلث (1/3) باقی مانده یکی از زوجین
صورت مسئله سدس (1/6)
توضیح مسئله:
صورت مسئله ثلث (1/3) تمام ترکه:
توضیح مسئله:
صورت مسئله ثلث (1/3) باقی مانده یکی از زوجین در صورت بودن پدر:
توضیح مسئله:
احوال جده ( مادر کلان)
1- مستحق سدس میگردد
2- محروم میگردند احوال جده در قانون مدنی:
صورت مسئله سدس (1/6):
توضیح مسئله:
باب عصبات احکام عصبه در قانون مدنی:
احوال عصبه بنفسه احکام عصبه بنفسه در قانون مدنی:
توضیح مسئله:
1- فرع میت:
2- اصل میت:
3- فرع پدر میت:
4- فرع جد میت: احوال عصبه بغیره و مع غیره احکام عصبه به غیر یا عصبه همراۀ غیر در قانون مدنی:
باب در بیان حجب
1- حجب نقصان:
2- حجب حرمان:
احکام حجب در قانون مدنی:
توضیح مسئله:
باب در بیان مخارج فروض مخارج فروض در قانون مدنی:
تحلیل مسئله:
الف) نوع اول عبارت اند از:
حالت اول:
حالت دوم:
ب) نوع دوم: عبارت اند از:
ج) در صورت اختلاط
نوع اول و نوع دوم:
1- اگر نصف (1/2) از قسم نوع اول
2- اگر ثمن (1/8) از نوع اول باب در بیان عول احکام عول در قانون مدنی:
الف) عول عدد (6) از اصل مسئله، به عدد تاق (7 و 9) یا عدد جفت (8 و 10 )
1- صورت مسئله عول از عدد (6) به عدد (7):
2- صورت مسئله عول از عدد (6) به عدد (8): پ
3- صورت مسئله عول از عدد (6) به عدد (9):
4- صورت مسئله عول از عدد (6) به عدد (10):
ب) عول عدد (12) از اصل مسئله به عدد (13- 15 و 17) بصورت تاق صورت میگیرد نه به صورت جفت:
1- صورت مسئله عول از عدد (12) به عدد (13):
2- صورت مسئله عول از عدد (12) به عدد (15):
3- صورت مسئله عول از عدد (12) به عدد (17):
ج) عول عدد (24) از اصل مسئله به عدد (27) یک عول و این مسئله بنام مسئله منبریه یاد میگردد صورت مسئله عول عدد 24 به عدد 27:
فصل در مورد شناخت تماثل، تداخل، توافق و تباین بین دو عدد تماثل دوعدد:
تداخل دو عدد:
توافق دو عدد:
تباین دو عدد:
تماثل، تداخل، توافق و تباین بین دو عدد در قانون مدنی:
توضیح مسئله:
باب در بیان تصحیح فصل تصحیح در قانون مدنی:
شرح و توضیح مسئله:
الف) سه مورد که بین سهم و طایفه از ورثه باشد:
صورت مسئله:
توضیح مسئله:
صورت مسئله:
حالت غیر عول مسئله:
توضیح مسئله:
حالت عول مسئله:
توضیح مسئله:
حالت غیر عول مسئله توضیح مسئله:
حالت عول مسئله:
توضیح مسئله:
ب) چهار مورد که بین یک طایفه و طایفه دیگر از ورثه باشد:
صورت مسئله:
توضیح مسئله:
توضیح مسئله: توضیح مسئله:
توضیح مسئله:
فصل در بیان تقسیم ترکه بین ورثه و قرضداران تقسیم ترکه بین ورثه و قرضداران در قانون مدنی:
فصل در بیان تخارج احکام تخارج در قانون مدنی:
صورت مسئله اول:
توضیح مسئله:
صورت مسئله دوم:
توضیح مسئله:
باب در بیان رد احکام رد در قانون مدنی:
صورت مسئلۀ اول:
توضیح مسئله:
صورت مسئلۀ دوم:
توضیح مسئله:
ب) سهم سدس (1/6) همراه با ثلث (1/3) باشد اصل مسئله از عدد (3) گرفته میشود:
توضیح مسئله:
ج) سهم نصف (1/2) و سدس (1/6) باشد اصل مسئله از عدد (4) گرفته میشود:
توضیح مسئله:
د) سهم ثلثان (2/3) و سدس (1/6) باشد اصل مسئله از عدد (5) گرفته میشود:
توضیح مسئله:
هـ) سهم نصف (1/2) و دو سدس (1/6) باشد اصل مسئله از عدد (5) گرفته میشود:
توضیح مسئله:
توضیح مسئله:
صورت مسئلۀ سوم:
توضیح مسئله:
صورت مسئله چهارم:
تحلیل مسئله:
باب در بیان تقسیم سهم جد احکام تقسیم سهم جد در قانون مدنی:
بابدر بیان مناسخه مناسخه در قانون مدنی:
باب در بیان ذوی الارحام
فصل در مورد بیان صنف اول
فصل در مورد بیان صنف دوم
فصل در مورد بیان صنف سوم
فصل در مورد بیان صنف چهارم
فصل در مورد بیان اولاد فصل چهارم
احکام ذوی الارحام در قانون مدنی:
فصل در مورد بیان خنثی
احکام خنثی در قانون مدنی:
فصل در مورد بیان حمل
احکام حمل در قانون مدنی:
فصل در مورد بیان مفقود
احکام مفقود در قانون مدنی:
فصل در بیان مرتد پ
احکام مرتد در قانون مدنی:
فصل در مورد بیان اسیر
احکام قانون مدنی در مورد مفقود:
فصل در مورد بیان شخص غرق شده، سوختاند ه و زیر دیوار شده
احکام قانون مدنی در مورد شخص غرق شده، سوختانده و زیر دیوار شده:
احکام در بیان وصیت واجبه
پیشگفتار:
الحمد لله رب العالمین و العاقبة للمتقین و الصلاة و السلام علی اشرف الأنبیاء و المرسلین محمد و اله اصحابه اجمعین:
بعد از ثنا و صفت خداوند لایزال برای خوانند گان ارجمند کتاب هذا را تقدیم مینمایم، نسبت علاقۀ که به علم میراث داشتم خواستم این کتاب را بزبان دری ترجمه نمایم.
کتاب السراجی فی المیراث در مدارس دینی و همچنان پوهنځی های شرعیات پوهنتون های افغانستان تدریس میګردد و یکی از کتب معتبر علم میراث بنزد علماء جهان اسلام محسوب میگردد که از تالیفات مرحوم و مغفور( امام سراج محمد بن عبد الرشید السجاوندی الحنفیرحمه الله) میباشد،امام مذکور از علمای دیار خراسان آنزمان و افغانستان فعلی از محل سجاوند که در ولایت لوگر فعلی و غزنه آنزمان موقعیت دارد میباشد.
ابوطاهر سراج الدین محمد بن محمد بن عبدالرشید سجاوندی، امام و علامه، فقیه و مجتهد و ریاضی دان حنفی مذهب که در علم فرائض و میراث، پیشوای مسلمانان و بسیار معروف و مشهور است. صاحب تصنیفاتی در میراث و ریاضی است که در عنوان بعدی سوانح سجاوندی رحمه الله به توضیح گرفته میشود.
این کتاب معتبر شیخ سجاوندی رحمه الله منحیث یک منبع معتبر بنزد فقهای قبلی و حالی قرار گرفته و از جمله کتب متون فقهی محسوب میگردد، روی همین علت نسبت به علاقه که به کتاب مذکور داشتم خواستم متن آنرا بزبان دری ترجمه نمایم و هکذا آنرا مقارنه با قانون مدنی افغانستان نموده و مسایل آنرا در فرضیه ها تحلیل نمایم تا یک منبع خوبی برای مراجع عدلی و قضائی افغانستان و محصلین شرعیات و حقوق گردد، در علم میراث مسایل و قواعد پیچیده و مشکل وجود دارد، در این کتاب اصل متن سراجی بزبان و متن عربی متعاقب ترجمۀ دری گردیده متعاقب بعد از خط در ذیل مقارنه احکام قانون مدنی افغانستان که بیشتر قواعد آن از همین کتاب معتبر گرفته شده ذکر و مقارنه گردیده است، در اخیر ذکر فرضیه و تحلیل فرضیه به شیوه ها ساده و عام فهم تسجیل و به خوانندگان تقدیم میگردد. از دربار الله تبارک و تعالی استدعای توفیق و خیر بر این عمل خیر دارم.
محمد ظریف علم (ستانکزی)
اسم: دکتور محمد ظریف علم ( ستانکزی)